De Rolwissel

Waar Confucius en psychodrama elkaar ontmoeten

‹ naar overzicht

We kennen allemaal momenten in onze relaties waarop we reageren vanuit een soort automatisme. Situaties waarin we ons teveel laten leiden door onze emoties. Of we nu willen of niet, we reageren dan op een manier die niet handig, niet aardig en niet effectief is. De relatie met de ander gaat schuren, er ontstaat wederzijds onbegrip en irritatie. We bijten ons vast in ons eigen verhaal en ontmoeten de ander niet.

Confucius en leren in de alsof-wereld

Volgens Confucius, wordt het leven bepaald door een eindeloze reeks turbulente ontmoetingen en wordt de menselijke interactie beheerst door emotionele reacties. Menselijke relaties zijn nu eenmaal niet volmaakt. Zo kan iemand nog lang last hebben van onopgeloste spanningen nadat een dierbare is overleden. Een sterfgeval heeft vaak invloed op de verhoudingen tussen de nabestaanden. Sluimerende rivaliteit of ander oud zeer komt naar boven.

Het gebruik van rituelen

Confucius was ervan overtuigd dat we onze reacties op anderen kunnen verfijnen. Zodat we niet meer op een onwillekeurige emotionele manier reageren, maar op een betere en meer fatsoenlijke manier. Hiervoor gebruikte men rituelen waarin mensen van rol verwisselden en tijdelijk een ander persoon werden. Op deze manier schiep men een kortstondige alternatieve werkelijkheid, waaruit men een klein beetje veranderd terugkeerde naar het gewone bestaan.

Wisselen van rol als ritueel

Drie generaties wisselen van rol. De kleinzoon speelde zijn overleden grootvader, terwijl hijzelf door zijn vader werd gespeeld. Elke nabestaande moest in de huid kruipen van degene met wie hij de meeste moeite had. Wanneer een vader doet alsof hij zijn zoon is, kan hij zijn kind beter begrijpen, zodat hij een betere vader en een beter mens wordt. Door nadrukkelijk in de alsof-wereld van rol te verwisselen, ontstond er ruimte waarin nieuwe onderlinge verhoudingen konden ontstaan. Deze rituelen werden net zo vaak herhaald totdat de verbeterde relaties beslag kregen in hun dagelijkse bestaan.

Rolwissel in psychodrama

Ook in psychodrama wordt gebruik gemaakt van rolwissel en is leren in de alsof-situatie een krachtig middel. Rolwissel is een techniek die je op verschillende manieren kunt gebruiken. Bijvoorbeeld voor het doorbreken van een ineffectief reactiepatroon waarin de coachee vast zit.

Hoe werkt het?

De coachee zet twee stoelen neer. Een voor zichzelf en een voor de ander. Hij zet de stoelen op de voor hem juiste afstand van elkaar.

Inleven in de ander

De coachee start op de stoel van de ander en leeft zich in de ander in. Als coach help je de coachee hierbij door hem te interviewen. Je spreek de persoon aan in de U- vorm wanneer hij bijvoorbeeld in de rol van zijn vader zit. De coachee (vader) spreekt in de ik-vorm. “Ik ben de vader van ……en ben 75 jaar … etc.” Van feitelijke vragen ga je naar steeds meer persoonlijke vragen zodat de ‘vader’ steeds meer betrokken raakt. Want dan gebeurt er wat met de coachee.

Door in de huid van de ander te kruipen en even helemaal de ander te worden, gaat de coachee de ander beter begrijpen. Hij ervaart wat er in de ander gebeurt, wat hij of zij voelt en denkt. Hij wordt zich bewust van wat de ander nodig heeft, van zijn behoeften en verlangens.

De dialoog

Naarmate het interview vordert, ga je met de ‘vader’ in gesprek over zijn relatie met de coachee. En vraag je of de ‘vader’ iets wil zeggen tegen of wil vragen aan de coachee. Van hieruit ontstaat er een dialoog waarbij de coachee steeds van rol en stoel wisselt.
Als coach begeleid je dit proces met directe en stimulerende interventies.

Door deze dialoog, komt de coachee tot een steeds fijnere afstemming met zichzelf en de ander (vader).

Wat maakt een rolwissel zo effectief?

Heel even verkeert de coachee in de alsof-wereld; een veilige ruimte waarbinnen een nieuwe verhouding met de ander kan ontstaan. Het proces dat zich fysiek en emotioneel in de rolwissel afspeelt, verbetert de waarneming van de coachee zelf en van de ander. Er ontstaat integratie van denken, voelen en handelen (spreken) waardoor er meer inzicht ontstaat.

Er wordt een beweging in gang gezet die verdere groei en existentiële verandering in zich draagt.

Wil je deze manier van leren zelf ervaren of het werken met psychodrama zelf in de vingers krijgen?
Ontdek onze leertrajecten voor coaches.
.

Bron:
De Weg, wat Chinese filosofen ons over het goede leven leren. Michael Puett en Christine Gross-Loh (ten Have, 2016)